แม่เงียบ ไม่ยิ้ม นอนทั้งวัน ใช่แค่เหนื่อยหรือเปล่า

"แค่เห็นแม่ยิ้มได้กินได้ไม่เหนื่อยก็พอแล้วคะ" ลูกสาวคนหนึ่งพิมพ์มาบอกผมเมื่อ 4 ตุลาคมที่ผ่านมาครับ

คุณเคยเป็นแบบนี้ไหมครับ หรือคนที่บ้านเป็นอยู่

ลูกสาวคนนี้ไม่ได้เล่าอายุแม่ หรือเป็นถุงลมโป่งพองมากี่ปีให้ผมฟัง มีแค่ภาพที่เห็นอยู่ทุกวันที่บ้าน คือแม่ที่เคยเป็นคนอารมณ์ดี ยิ้มง่าย ตอนนี้เหนื่อยเพลีย เงียบ ไม่พูด นอนอยู่เฉยๆ

"อยากให้แม่เดินได้เองโดยไม่ต้องหอบเหนื่อย ไเด้พาแม่ไปเที่ยวได้เห็นรอยยิ้มแม่ที่เคยยิ้มแบบคนอารมดี แต่ตอนนี้แม่เหนื่อยเพลีย เอาแต่นอนเงียบๆให้"

ลูกสาว · เล่าถึงคุณแม่

ถ้าเป็นเคสนี้ ผมดูแลแบบนี้ครับ

ทำไมคนปอดไม่ดีถึงพูดน้อยลง ยิ้มน้อยลง

คนที่ปอดทำงานได้น้อยลง การพูดเยอะๆ หัวเราะดังๆ หรือยิ้มกว้างๆ ล้วนต้องใช้ลมหายใจมากกว่าที่คิดครับ พอทำแล้วเหนื่อย สมองก็เรียนรู้เองให้เลี่ยงมันไปทีละนิด ไม่ใช่เพราะไม่อยากคุยกับคุณนะครับ แต่เพราะกลัวเหนื่อยมากกว่า

ถ้าอยากรู้ว่าทำไมแค่ออกแรงนิดเดียวก็เหนื่อยจัดได้ขนาดนี้ ผมเล่าไว้ในทำไมออกแรงนิดเดียวก็เหนื่อยจัด ครับ ส่วนที่มาว่าทำไมปอดถึงรับออกซิเจนได้น้อยลงจนต้องประหยัดลมหายใจขนาดนี้ อยู่ในถุงลมโป่งพองเกิดจากอะไร

เงียบแบบไหนคือแค่เหนื่อย เงียบแบบไหนคือสัญญาณอื่น

แบบที่สองนี่แหละครับที่ต้องระวัง ภาวะซึมเศร้าพบได้บ่อยมากในคนที่ป่วยปอดเรื้อรัง เพราะการทำอะไรเองไม่ได้เหมือนเดิม ความกลัวว่าจะหอบขึ้นมาตอนไหนก็ไม่รู้ สะสมกันจนถอนตัวออกจากคนรอบข้างไปเรื่อยๆ

ลูกหลานทำอะไรได้ ไม่ใช่บอกให้ "สู้ๆ"

สิ่งที่ลูกหลานทำได้ ไม่ใช่การไปบอกให้ "สู้ๆ" หรือ "ยิ้มหน่อยสิ" ครับ เพราะนั่นมีแต่จะทำให้เขารู้สึกผิดที่ยิ้มไม่ออก

ลองเปลี่ยนเป็นชวนทำอะไรเล็กๆ ที่ไม่ต้องใช้ลมหายใจเยอะแทน นั่งข้างๆ เปิดเพลงเก่าฟังด้วยกัน จับมือ คุยเรื่องเก่าๆ ที่ไม่ต้องตอบยาว ให้เขารู้ว่าไม่ต้องพูดเยอะก็ได้ ไม่ต้องรีบตอบ แค่มีคนอยู่ข้างๆ ก็พอ

เป้าหมายตรงนี้ไม่ใช่การรอให้แม่หายปกติร้อยเปอร์เซ็นต์ก่อนค่อยทำนะครับ แต่คือทำให้แต่ละวันทรมานน้อยลงทีละนิด ผมเล่าเรื่องการตั้งเป้าแบบนี้ไว้ในดูแลพ่อแม่สูงวัย เป้าหมายคือไม่ทรมาน

บอกหมอเรื่องอารมณ์ด้วย ไม่ใช่แค่อาการทางกาย

ถ้าไปหาหมอครั้งหน้า ลองเล่าเรื่องอารมณ์ให้หมอฟังด้วย ไม่ใช่รายงานแค่อาการทางกายอย่างเดียว บอกตรงๆ ว่าซึมลง ไม่อยากคุย ไม่ใช่แค่เหนื่อยหอบเฉยๆ เพราะเรื่องนี้มีวิธีดูแลได้จริง ไม่ใช่แค่ต้องทำใจอย่างเดียวครับ

คำถามที่คนทักมาถามบ่อย

แม่เงียบ ไม่คุย เพราะโกรธเราหรือเปล่า?

ไม่ใช่เสมอไปครับ คนที่ปอดทำงานได้น้อยลง พูดเยอะๆ หัวเราะดังๆ ล้วนต้องใช้ลมหายใจมากกว่าที่คิด พอทำแล้วเหนื่อย สมองก็เรียนรู้เองให้เลี่ยงมันไปทีละนิด ไม่ได้เลี่ยงเพราะไม่อยากคุยกับคุณนะครับ แต่กลัวเหนื่อยมากกว่า

ถ้าชวนแล้วแม่ไม่อยากทำอะไรเลย ต้องฝืนชวนไหม?

ไม่ต้องฝืนครับ ลองเปลี่ยนจากชวนทำกิจกรรม เป็นแค่นั่งอยู่ข้างๆ เฉยๆ ก่อน ให้รู้ว่าไม่ต้องพูดเยอะก็ได้ ไม่ต้องรีบตอบ แค่มีคนอยู่ข้างๆ ก็พอ

ควรบอกหมอว่าแม่ซึมเศร้าเลยไหม หรือรอให้หมอถาม?

บอกไปตรงๆ ได้เลยครับ ไม่ต้องรอให้หมอถาม เล่าเรื่องอารมณ์ให้หมอฟังด้วย ไม่ใช่รายงานแค่อาการทางกายอย่างเดียว เพราะเรื่องนี้มีวิธีดูแลได้จริง

แล้วคุณหละ..?

ถ้าหายใจได้โล่งขึ้นกว่านี้ คุณอยากกลับไปทำอะไรกับคนที่คุณรักที่สุดครับ มาเล่าให้ผมฟังหน่อยได้นะครับ ^_^

ทักมาเล่าให้ผมฟังใน Messenger

ถ้ามีคนในครอบครัวเป็นถุงลมโป่งพอง ส่งบทความนี้ให้เค้าอ่านด้วยนะครับ

คำพูดทั้งหมดในบทความนี้มาจากข้อความที่คนทักมาปรึกษาผมจริง ไม่ระบุชื่อเต็มและที่อยู่ · บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล เรื่องยาทุกอย่างต้องผ่านหมอที่ดูแลคุณอยู่

อ่านต่อ

รู้จักโรค

ถุงลมโป่งพองเกิดจากอะไร

พาไปดูข้างในปอดตั้งแต่ต้นจนจบ ปอดปกติทำงานยังไง ถุงลมโป่งพองเข้าไปทำอะไรตรงไหน ทำไมถึงหอบ แล้วทำไมถึงไม่หายขาด ผมเล่าเป็นภาพ ไม่ใช้ศัพท์หมอครับ

อาการ

ทำไมออกแรงนิดเดียวก็เหนื่อยจัด

ทำไมทำงานใช้แรงแล้วเหนื่อยเร็วกว่าเมื่อก่อน ผมมี 5 วิธีผ่อนแรงในชีวิตประจำวัน ที่คนเป็นถุงลมโป่งพองใช้กันจริงๆ ไม่ต้องทนฝืนทำจนหอบครับ

อาการ

ดูแลพ่อแม่สูงวัย เป้าหมายคือไม่ทรมาน

พ่อแม่อายุมากเป็นถุงลมโป่งพองมานาน เป้าหมายการดูแลไม่ใช่ให้หายปกติ แต่คือทำให้แต่ละวันที่เหลือทรมานน้อยที่สุด