"นอนราบไม่ได้ครับ..."
เป็นประโยคที่คุณลุงอายุ 60 พิมพ์มาบอกผม เมื่อวันที่ 22 กรกฎาคมที่ผ่านมา แกเป็นถุงลมโป่งพองมา 20 กว่าปีแล้ว ตอนนี้ต้องนั่งหลับทุกคืน นอนราบไม่ได้เลย
คุณเคยเป็นแบบนี้ไหมครับ หรือคนที่บ้านเป็นอยู่
อาการนอนราบไม่ได้ ต้องหนุนหมอนสูงๆ หรือต้องนั่งหลับบนเก้าอี้ เป็นเรื่องที่คนทักมาเล่าให้ผมฟังบ่อยมาก และหลายคนคิดว่ามันเป็นเรื่องปกติของคนแก่ แต่จริงๆ แล้วมันมีคำอธิบายชัดเจน และมีบางแบบที่ไม่ควรปล่อยผ่านด้วยครับ
ทำไมนอนราบแล้วหายใจยากขึ้น
ผมอธิบายง่ายๆ ให้ฟังครับ
ถุงลมของคนเป็นโรคนี้ เหมือนลูกโป่งยางที่พองค้างอยู่ตลอดเวลา ไม่ค่อยยุบตัวลง ลมเก่าที่ควรจะออกไปกลับค้างอยู่ข้างใน ปอดเลยพองแน่นกว่าปกติอยู่แล้วตั้งแต่ตอนนั่งอยู่เฉยๆ (ถ้าอยากเห็นภาพว่าถุงลมมันพังจนกลายเป็นแบบนี้ได้ยังไง ผมเล่าไว้ทั้งกระบวนการในถุงลมโป่งพองเกิดจากอะไร)
ทีนี้พอนอนราบ อวัยวะในท้องจะดันกระบังลมขึ้นไปเบียดปอดที่พองแน่นอยู่แล้วให้แคบลงไปอีก
กระบังลมคือแผ่นกล้ามเนื้อที่กั้นระหว่างช่องอกกับช่องท้อง เวลาเราหายใจเข้ามันจะเลื่อนลงเพื่อเปิดที่ให้ปอดขยาย แต่พอเรานอนราบ ตับ กระเพาะ ลำไส้ ที่เคยห้อยลงตามแรงโน้มถ่วง จะไหลมากองอยู่ใต้กระบังลมพอดี แล้วดันมันขึ้นไป
ที่ที่ปอดเคยมีให้ขยายเลยหายไปอีก เลยรู้สึกอึดอัด หายใจไม่สุด ต้องลุกขึ้นนั่งถึงจะโล่งขึ้น
นี่คือเหตุผลว่าทำไมพอลุกขึ้นนั่งแล้วดีขึ้นเกือบทันที ไม่ใช่ความรู้สึกไปเองครับ พอตั้งตัวตรง แรงโน้มถ่วงก็ดึงอวัยวะในท้องกลับลงไป กระบังลมได้ที่คืน ปอดขยายได้มากขึ้นจริงๆ
บางคนมีเรื่องน้ำคั่งร่วมด้วย
บางคนมีเรื่องน้ำคั่งในร่างกายร่วมด้วย พอนอนราบ น้ำจะไหลย้อนไปกดที่ปอดมากขึ้น
สังเกตง่ายๆ ว่าถ้าตอนเย็นขาหรือข้อเท้าบวมกว่าตอนเช้า กดแล้วบุ๋มค้าง หรือน้ำหนักขึ้นเร็วผิดปกติภายในไม่กี่วันทั้งที่กินเท่าเดิม แบบนี้เป็นสัญญาณที่ควรรีบบอกหมอ ไม่ต้องรอถึงนัดครั้งหน้า
ที่ต้องบอกหมอเพราะสาเหตุคนละแบบ วิธีดูแลก็คนละแบบครับ ถ้าเป็นเรื่องปอดล้วนๆ กับเรื่องที่มีน้ำคั่งร่วมด้วย หมอจัดการไม่เหมือนกัน การเล่าให้ครบว่านอนราบไม่ได้ด้วย ขาบวมด้วย ช่วยหมอได้เยอะกว่าที่คิด
สิ่งที่พอช่วยได้ระหว่างนี้
หนุนหมอนให้สูงขึ้น หรือนอนกึ่งนั่งกึ่งนอน — ถ้าหนุนหมอนหลายใบซ้อนกันแล้วมันไหลหรือคอเมื่อย ลองเอาหมอนข้างหรือผ้าห่มพับหนุนตั้งแต่ช่วงหลังขึ้นมา ไม่ใช่หนุนแค่หัว จะได้เป็นการยกทั้งลำตัว ไม่ใช่แค่พับคอ บางบ้านใช้วิธียกหัวเตียงให้สูงขึ้นทั้งเตียงเลยก็ได้ครับ
มื้อเย็นอย่ากินจนแน่นท้อง เพราะท้องแน่นจะยิ่งดันกระบังลม ลองแบ่งเป็นมื้อเล็กหลายมื้อแทน และเว้นจากมื้อสุดท้ายถึงเวลานอนสัก 2–3 ชั่วโมง
และอย่าลืมยาที่หมอสั่งให้พ่นประจำ หลายคนพ่นเฉพาะตอนรู้สึกเหนื่อย พอกลางคืนอาการมาเลยไม่มีอะไรคุมไว้ (ผมเขียนเรื่องนี้ไว้ละเอียดในพ่นยามาตั้งนาน ทำไมถุงลมโป่งพองยังไม่ดีขึ้นสักที)
สามข้อนี้เป็นการช่วยให้หลับได้ระหว่างที่ยังไม่ถึงนัดหมอนะครับ ไม่ใช่การแก้ที่ต้นเหตุ ต้นเหตุยังต้องให้หมอดู
แบบไหนที่ไม่ควรปล่อยผ่าน
แต่ถ้าเมื่อก่อนนอนราบได้ปกติ แล้วจู่ๆ นอนราบไม่ได้ขึ้นมา หรือหมอนที่หนุนต้องเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ ทุกสัปดาห์ อันนี้ไม่ใช่เรื่องที่ควรปล่อยผ่านนะครับ ควรโทรปรึกษาหมอเจ้าของไข้เลย
จุดสำคัญคือคำว่า "เปลี่ยนไป" ครับ ไม่ใช่ว่านอนราบไม่ได้แล้วต้องตกใจทุกคน คนที่เป็นมานานและนอนหนุนหมอนสูงมาตลอดในระดับเท่าเดิม อันนั้นคือสภาพเดิมของเขา แต่ถ้าระดับที่เคยพอ กลายเป็นไม่พอ นั่นแปลว่ามีอะไรเปลี่ยน
ยิ่งถ้ามีอาการพวกนี้ร่วมด้วย ยิ่งไม่ควรรอ
- ตื่นกลางดึกเพราะหายใจไม่ออก ต้องรีบลุกขึ้นนั่ง
- ขาหรือข้อเท้าบวมขึ้นกว่าเดิม
- เสมหะเปลี่ยนสีหรือเปลี่ยนปริมาณ
- ริมฝีปากหรือปลายเล็บคล้ำ
- พ่นยาช่วยแล้วยังไม่ดีขึ้น
ข้อสุดท้ายนี้ไม่ต้องรอโทรปรึกษาแล้วครับ ควรไปโรงพยาบาลเลย
สรุปสั้นๆ
1. นอนราบแล้วหายใจไม่สุด มีคำอธิบาย ปอดพองค้างอยู่แล้ว พอนอนราบอวัยวะในท้องดันกระบังลมขึ้นไปเบียดอีก
2. ถ้ามีขาบวมร่วมด้วย ให้บอกหมอ อาจมีเรื่องน้ำคั่งร่วม ซึ่งดูแลคนละแบบ
3. ระหว่างนี้ หนุนทั้งลำตัวไม่ใช่แค่หัว มื้อเย็นอย่าแน่นท้อง และพ่นยาประจำให้ครบ
4. ที่ต้องรีบบอกหมอคือ "อาการที่เปลี่ยนไป" เคยนอนได้แล้วนอนไม่ได้ หรือต้องเพิ่มหมอนทุกสัปดาห์
แล้วคุณหละ..?
ตอนนี้ต้องหนุนหมอนกี่ใบถึงจะนอนหลับสบายครับ
เล่าให้ฟังหน่อยได้ไหมครับ ผมอ่านทุกข้อความ และตอบทุกข้อความครับ
ทักไปเล่าให้ผมฟังใน Messengerถ้ามีคนในครอบครัวเป็นถุงลมโป่งพอง ส่งบทความนี้ให้เค้าอ่านด้วยนะครับ
คำพูดทั้งหมดในบทความนี้มาจากข้อความที่คนทักมาปรึกษาผมจริง เผยแพร่โดยไม่ระบุชื่อและไม่ระบุที่อยู่ แก้เฉพาะคำที่พิมพ์ตกเพื่อให้อ่านง่ายขึ้นเท่านั้น
บทความนี้ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล การตัดสินใจเรื่องยาทุกอย่างต้องผ่านหมอที่ดูแลคุณอยู่
อัปเดตล่าสุด 2 สิงหาคม 2569